Archive for the ‘Poems’ Category

ए जीवनको दु:ख!

मरको छैन सत्यप्रति मेरो विश्वास,

मरेको छैन न्यायप्रति मेरो आस्था

सबैको शान्ति र,

सबैको सुखको लागि,

भर्खरै,

नालाकाङकर महालङगुर

अनी कन्चनजङ्गाका हिमशिखाहरुमा

फुटेको उज्यालो हुँ म

मलाई असह्य छ, बन्दुक भुकेको पिडा।

ए जीवनको दु:ख!

नेपालका कयौँ अँध्यारा कन्दराहरुमा

उदाएको उज्यालो ज्योती हूँ म

शिक्षाको उज्यालो बिहानी हुँ म

को खोस्न आउँछ मेरो मुस्कान?

को छिन्न आउँछ मेरो सिर्जना?

को लुट्न आउँछ मेरो अस्मिता

र,

मेरो प्रभात?

ए जीवनको दु:ख!

शान्ति र अहिंसाका भोका छन,

मेरा डाँफे मुनाल र परेवा

कोइली र न्याउलीका स्वरहरु

अनि,

बुद्धका खण्डित मूर्ति र

तिनका उपदेशहरु

र,

न्याका भोका छन्,

नेपालका असंख्य गाऊँ र बस्तिहरु

अनि त्यसका,

लाखौँ पिडित, उत्पिडित जनता

त्यसैले…..

मलाई असह्य छ, बन्दुक भुकेको पिडा।

ए जीवनको दु:ख,

मरेको छैन जन्मभूमि प्रति मेरो गित,

मरेको छैन स्वतन्त्रता प्रति मेरो प्रित

फेरि बुद्ध र जयपृथ्वीको खोजिमा

भर्खरै,

नालाकाङकर महालङगुर

अनी कन्चनजङ्गाका हिमशिखाहरुमा

प्रज्वलित उज्यालो हुँ म

मलाई असह्य छ बन्दुक भुकेको पिडा

मलाई असह्य छ अकालमा मरेको च्याङवाको पिडा

ए जीवनको दु:ख,

शान्ति र करुणाका भोका छन्

मेरा बुद्धका खण्डित मूर्ति

अनि सेता परेवाहरु

र प्रेमका भोका छन्

मेरा इच्छा, आकंक्षा र प्रीतका नग्माहरु

त्यसैले,

वर्षौ देखिन मलाइ असह्य छ

मलाई असह्य छ बन्दुक भुकेको पिडा

मलाई असह्य छ अकालमा मरेको च्याङवाको पिडा

An old poem revisited.

Advertisements

 

undefined

भुगोलमा नहराएको एउटा देश
र देशमा नहराएको एउटा गाउं
जब गाउंलेहरुका मन भित्र हराउंछ
उत्तरीय क्षितिजको पर्दा
खुलेर कहिले
हिउंका चिसा चिसा फूलहरु रुन्छन्
धुरु धुरु नरोउ भन्दै
छोंगों डांडांमा
पुर्खाका आत्माहरु भतभती पोल्दै
मलाई थहा छ
त्यता कतै हराएका छन्
अंधेरी खोलाका गीतहरु
लाटो कोसेरो झोक्रीएर
भर दिन भर रात
एउटा सानो गाउं
जहां घरहरु छन्
तर मान्छेहरु छैनन्
ए, कहां हराए
भएका घरका
नभएका जस्ता मान्छेहरु ?
ए, कहां हराए
नभएका जस्ता मान्छेका
भएको घरहरु ?
लेकाली हावा
आलु गांठो कस्ले पार्ने
अनि कस्ले सुन्ने
खरबारीको अजम्बरी व्यथाहरु
उफ! तामागी
मुटु धडकिने ढुगांहरुको
एउटा सुन्दर गाउं
तिमी सेतो छाला ओढी आउनेहरुका लागी
मात्र एउटा प्राचीन संग्रहालय नबनिदेऊ !
तिमी आफ्नो अस्तित्व बिर्सेर कहिल्यै पनि
आफैलाई जीवित लास नगनिदेऊ !

– सरुभक्त,  रचनास्थल: तामागी, २०५५

The above poem was written during a literary movement called ‘Conservation Poetry Movement’ in 2055 led by Saru Bhakta, a renowned contemporary poet in Nepalese literature.
Poets involved in this movement trekked to villages and wrote poems on the spot using natural, social and human images of the village life. They, not only, wrote poems but also recited them to the village people and organised poetry symposiums. This movement is very popular in Nepal these days.
Saru Bhakta is the pen name of Bhakta Raj Shrestha, a celebrated Nepalese novelist and poet and a winner of Madan Puraskaar, the most prestigious literary honour in Nepal, for his novel "Pagal Basti", which is considered to be a classic in Nepalese literature.

He is from Bag Bazaar, Pokhara, Nepal and started writing around 1978 AD.

कालो कालखण्डः दिब्योपदेशका क्षतविक्षत आत्माहरु

कुहिरो दूर्घटित छन्
अनिदो मनको देश चितास्तम्भ जलेका छन्
खोई कहाँ लागे हाम्रा राष्ट्रनिर्माताहरु ?
सम्यताहरुको युद्ध ढुङ्गा वर्सिने घरहरु
हेर ! हेर ! वाइबल हातमा लिइहिड्ने जुगाहरु
भागवत् व्यापारमा व्यस्त छन्
ब्रेनड्रेनः गुरुकुलीय व्यामोहहरु
हामी जीउमा मइलका कत्ला बोकेर सेतो
मत्स्येन्द्रनाथको महास्नानमा ब्यस्त छौं
भुरेटाकुरे भावुकता ः त्रिशंकुयुगीन धुपधवाँर
मस्तिष्कहरु मस्तिष्कहरुको युद्धमा छन्
विश्वलाई हामीले सम्वुद्ध दियौ
सट्टामा विश्वले हामीलाई डलर र येन दिदैछन्
राइटर बाजेः के हाम्रो सगरमाथा विदेशतिर विक्रीमा छ ?
हामी हरुवा तर वीर सत्रुका सन्ततिहरु
कुन आठपहरिया कमाण्डो जागिरमा छौं ?
आह ! अग्निपरीक्षाहरु अग्निपरीक्षामा छन्
यसर्थ आजभोलि देशमा शक्तिहरु हिड्छन्
नागरिकहरु हिड्दैनन्
सत्रुहरुको देश कहाँ छ ? त्यही जहाँ हामी
एकअर्काका मित्र छैनौं
देशमा नरसंहार चलेको छ त्यसैले आउ
सस्ता खप्परहरुका महङ्गा प्लान्चेट खेलौं
ए ! के सुरक्षामा छन् असुरक्षित सुरक्षाकर्मीहरु ?
जाउँ वरु खाडीतिरै, भविष्य भेटिन्छ कि ?
वेल्जियमबाट आयातीत सशस्त्र ऐनाहरु
हिमालवाट बग्दैनन् रगतका नदीहरु ।

a poem by Saru Bhakta (सरुभक्त)

मौनताको अर्थ धेरै छ यसोधरा,

शब्दमा त अर्थ सीमित छ,

भान आँखामा लुकिरहेको छ,

कुनै बन्धनले बाँध्न सकेन उसलाई,

न नवजात पुत्रकै अनुहारले,

न दरबारले- न त पत्निको प्यारले।

तिमिले सोधेको कुरा सोध्नै सक्दैन कसैले,

किन भाग्यो ऊ सबैदेखि ?

के दरबारमा ग्यान सम्भव थिएन ?

बाधक थियो कि तिम्रो प्रेम?

कि त्यो शिशुको मुष्कान ?

उसको मौनतामा तिम्रो प्रश्नको उत्तर छ/छैन !

चिवर वस्त्रमा यतिखेर राजमहलको ढोकामा-

उभिएको छ यौटा भुतपूर्व राजकुमार,

माग्न आयो कि दिन आयो ऊ ?

कि केही बिर्सेको थियो र लिन आयो कि ?

शब्दमा त उत्तर छैन यसोधरा,

भेट्नै पर्थो र भेट्यौ तिमिलाई,

सोध्नै पर्थो र सोध्यौ तिमिले,

तर तिम्रो प्रश्नको उत्तर छैन यसोधरा

समय छ बलवान- समयमै छ सबैकुरा

आखिर तिमिले त्यो मौका पनि पायौ

कि राहुललाई एकैचोटि ढाल र तरवार देऊ

तिम्रो प्रश्नको तैपनि उत्तर छैन यसोधरा

यतिखेर बुद्ध पनि मौन छ,

काहिँ छैन, कसैसित छैन तिम्रो प्रश्नको जवाफ,

हेर्दै जाऊ- तिम्रो प्रश्न स्वयम मौन हुँदैछ ।

6

This poem described the meeting of Buddha and Yasodhara-Rahul after he returned to Kapilbastu after acheiving Bodhisattva.

When Buddha came back to Kapilvastu after attaining enlightenment, everybody went to pay homage to him except Yasodhara.  Buddha went to meet Yasodhara himself along with Sariputra, his disciple. After touching Buddha’s feet, Yasodhara asked him a very profound question, ‘Isn’t the truth that you attained under the Bodhi tree on the bank of Niranjana River present here? Couldn’t you have had that understanding here as well?’ This made Buddha speechless. This question reveals the depth of her understanding and intelligence.

Yasodhara didn’t stop her son Rahul when he wanted to become Buddha’s disciple, instead she asked Buddha to initiate her too. But as Buddha was not yet ready to accept women into his Sangha, she couldn’t become his disciple.  Later on, after the death of King Suddhodhan, Buddha’s stepmother, Prajapati Gautami shaved her head, dressed herself with an attire of a monk and asked Buddha to initiate her. Buddha hesitatingly initiated Gautami after listening to the strong advocacy of his disciple, Anand, who was in favor of accepting women into the Sangha.  This incident opened the opportunity for Yasodhara to take initiation from Buddha.
Buddhist literature keeps on mentioning the names of Buddha’s female disciples such as Visakha, Amrapali, Prajapati Gautami, Kahjutara and Krisha Gautami. But it seems that after Yasodhara’s initiation, Buddhist literature completely forgot the name of Yasodhara. In the Sangha, Yasodhara never demanded acknowledgement for being Buddha’s wife rather she lived a very simple life. In the ashram, she washed dishes, swept the floor and nursed the sick ones. Her son Rahul had already attained Arhatwa and was one of the main Acharyas among Buddha’s ten Gandharvas. Yasodhara, the wife of an enlightened master and the mother of an Acharya, never asked for any important position and chose to live anonymously. It is absolutely admirable that she completely dissolved herself into the Buddha Sangha.

At the age of 78, on the same full moon day of Baisakh Purnima, Yasodhara’s last conversation with her beloved in the Benuban of Rajgrihi is poignant to the core. She requested Buddha, ‘Now I am old, and my body is tired. I have respectfully fulfilled my duties as the Koili princess, Shakya crown-princess and a disciple of the Buddha Sangha. I have remembered my past lives. I served you with immense love and trust in one form or another in many earlier lives. In this life you accepted me as your wife and gave me a son and later guided me as my master till I attained enlightenment. Now I have no desires left. With your permission I want to leave my body. Please forgive me if I have done anything wrong to you or the Buddha Sangha.’ After saying this she encircled Buddha three times, went to her hut and burnt a lamp for Buddha with love. She bowed down to him from within her heart and left her body in peace.
link

उनिहरु ले भने,

खै कुन ढुङ्गामा अनि मुर्तिमा ईश्वर भेटिन्छ अरे,

उनिहरु ले भने हामी हिन्दु, ऊ त्यो ख्रिष्टियन,

अनि त्यो चाहिँ मुसलमान अरे,

फेरी भने, हामी ब्राम्हण, त्यो अछुत-

अनि तिनिहरू चाहिँ म्लेच्छ अरे।

मैले ढुङ्गा पुज्न रुचाँइन,

मैले मान्छे – मान्छेमा विभेद गर्न जानिँन,

मैले ईश्वरलाई कुनै नाम दिन सकिनँ-

यसैकारण,

मलाई बहुलाएको आरोप लगाइयो ।

 

उनिहरु ले शीवलाई सर्वशक्तिमान मात्र देखे,

मैले शीवलाई भाङ्ग-धतुरो खानेपनि देखेँ,

उनिहरु ले विष्णुलाई पालक मात्र देखे,

मैले व्रिन्दालाई गरेको छल पनि देखेँ,

उनिहरु ले रामलाई आदर्श-न्यायी मात्र देखे,

मैले सीतामाथी भएको अन्याय पनि देखेँ,

उनिहरु ले कृष्णलाई आदर्श-पूरुष बनाए,

मैले कृष्णको छल-कपट पनि देखेँ,

मैले भनेँ- कृष्ण ‘क्याशानोभा’ थियो,

उताबाट फ्याट्ट प्रतिउत्तर आयो-

तँ बहुला होस ।

 

मैले ईश्वर एउटै हो-साझा हो भनेँ,

उनिहरु ले अनगिन्ति नाम दिसकेका रहेछन्,

मैले भने मानवसेवा परमधर्म हो,

उनिहरूका ढुङ्गा अनि मुर्तिहरू टड्कारो रहेछन,

उनिहरूको एष्ट्रेझैँ फुस्रो ओठहरूबाट आवाज निस्कियो,

तँ वंशको कलंक होस- तँ बहुला होस,

अनि पाप-पूण्यका पुराना काहनी सुनाइए,

ती काहनीमा भीष्म- अभीमन्यू थिएनन्

न त एकलब्य-रावण नै थिए ।

 

हो म बहुला हुँ,

मलाई तिम्रो वैकुण्ठ जानु छैन,

मेरो ‘युटोपिया’ यसै धरतीमा छ,

ती निर्दोष कलिला ओठहरूमा हाँसो हेरेका छौ?

मेरो ईश्वर त्यही हो-आर्शिवाद त्यही हो,

एक मूँठी गाँसका लागि लडीरहेका को-

पेट भर्न सक्दा- मेरो स्वर्ग पनि त्यही हो ।

मलाई ऋचाहरुले पेट अनी पञ्चामृतले तिर्खा मेट्नु छैन,

अरूले छोएको खाएर नर्क जाने डर पनि ममा छैन् ।

मलाई मन्दिर बनाएर वैकुण्ठमा बस्ने रहर छैन

म पाठषाला बानाएर पीषाच हुन तयार छु ।

चाहे जेसुकै उपमा किन नदिउन,

अहँ-

म बाहिर उभिएको त्यो अशाहयलाई लात्ति मारेर

त्यो ढुङ्गोमा म दुध चढाउन सक्दिन ।

74834_1629836302036_1120464657_31766612_8308840_a[1]

The god lies inside and the helpless lies outside-

when will we be able to distinguish what Humanity!